(۰۲۱) ۸۸۵۵۰۴۶۹ – ۸۸۵۵۳۳۹۶-۷
تهران ، خیابان وزرا، کوچه یکم، پلاک ۱۴ واحد ۵

بیماری های غدد بزاقی

۱ –غده بزاقی چیست؟

غدد بزاقی سه جفت هستند که کارشان ترشح بزاق است.

۱) بزرگترین آنها غده بناگوشی یا پاروتید است که در جلو و زیر گوش قرارگرفته و ترشحات این غده آبکی‌تر و رقیق‌تر بوده و حدود ۲۵% از کل بزاق راترشح می‌کند.

۲) غده تحت فکی که در زیر زاویه فک قرار داشته واز طریق مجرای وارتون ترشحاتش را به زیر زبان می‌ریزد. ترشحات این غده غلیظ‌تر بوده و علیرغم اندازه کوچکترش حدود ۷۰ % بزاق راترشح می‌کند.

۳) غده زیر زبانی که از همه کوچکتر بوده واز طریق چندین مجرا ترشحاتش را زیر زبان تخلیه می‌کند.
علاوه براین سه غده تعداد زیادی غدد بزاقی ریز در مخاط دهان حلق بینی و سینوس‌ها پراکنده‌اند که اهمیت زیادی ازنظر ترشح بزاق ندارند.

بیماری های غدد بزاقی

 

۲- نقش بزاق در سلامتی چیست؟

بزاق با مرطوب نگاه‌داشتن محیط دهان کمک بزرگی به حرکات زبان (ودرنتیجه صحبت کردن) چشایی٬ بلع غذا و پاک کردن دهان دندان و لثه ازمواد غذایی باقیمانده وباکتری‌ها می‌کند. به‌علاوه با وجود آنزیم آمیلاز به هضم مواد غذایی نشاسته‌دار مثل نان و برنج کمک می‌کند.

۳ – چه عواملی سبب بروز اختلال در عملکرد غدد بزاقی می‌شوند؟

عوامل زیادی باعث بروز اشکال در غدد بزاقی می‌گردند. برقی باعث افزایش و یا کاهش ترشح بزاق می‌گردند. مثلا داروهایی نظیر داروهای موثر بر سیستم اعصاب می‌توانند این حالت‌ها را ایجاد کنند. بعضی بیماری‌ها نظیر روماتیسم مفصلی نیز باعث بروز حالتی بنام”بیماری شوگرن” شده که سبب کم شدن شدید ترشح بزاق می‌گردد. یا در بیمارانی که لازم است به دلایل مثل سرطان اشعه درمانی (رادیو تراپی) در ناحیه دهان و گردن شوند ترشح بزاق بسیار کم شده و دهان خشک می‌گردد.

گروه دیگری از بیماری‌ها با انسداد مجرا باعث ایجاد تورم در غده می‌گردند مثل سنگ غدد بزاقی ویا برخی عفونت‌ها و دسته دیگری ایجاد ضایعات توموری دریافت و یا مجرای این غدد می‌کنند.

۴ – سنگ غدد بزاقی چیست و چه علائمی دارد؟

سنگ‌های بزاقی عمدتاٌ ازجنس کلسیم بوده و ممکن است در مجرا و یا خود غده باشند . چنانچه در مجرا بوده و به اندازه‌ای باشند که راه خروج بزاق را ببندند باعث ایجاد تورم و بدنبال آن التهاب و گاهی عفونت در خود غده می‌شوند که همراه با درد شدید می‌باشد. به‌علاوه خود غده نیز بزرگ و متورم و دردناک می‌گردد. ممکن است سنگ در خود غده باشد دراین حالت تا مدت‌ها علامتی ایجاد نمی‌نماید. بیشتر این سنگها در غده تحت فکی ایجاد می‌شوند.

۵ – این سنگ‌ها چگونه تشخیص داده و درمان می‌شوند؟

تشخیص این سنگ‌ها با گرفتن شرح حال و معاینه و رادیوگرافی و سونوگرافی میسر است.

سنگ‌های کوچکتر ممکن است خود به‌خود دفع شوند ولی غالب آنها نیاز به جراحی دارند. دراین جراحی چنانچه سنگ در انتهای مجرا باشد با دادن شکاف کوچکی روی مجرا از داخل دهان بیرون آورده می‌شوند ولی چنانچه در ابتدای مجرا و یا خود غده تحت فک باشد باید از طریق خارج دهان تمام غده و مجرایش بیرون آورده شود.

۶ – آیا راهی برای پیشگیری از بروز سنگ وجود دارد؟

گرچه علت تشکیل این سنگ‌ها مشخص نیست ولی برخی عوامل به‌خصوص کاهش ترشح بزاق می‌تواند نقشی در ایجاد آن داشته باشد. بنابراین مصرف مایعات مخصوصا آب می‌تواند احتمال بروز آن را کم کند. چنانچه مقدور باشد مصرف داروهای کم‌کننده ترشح بزاق نیز باید متوقف گردد.

۷ – چه نوع عفونت‌هایی ایجاد بیماری در غدد بزاقی می‌کند؟

عوامل عفونی متعددی باعث درگیری غدد بزاقی می‌شوند. برخی از آنها ویروسی هستند که شناخته شده‌ترین آنها بیماری اریون می‌باشد. این بیماری که عمدتاً در گروه سنی کودکان اتفاق می‌افتد ایجاد تورم در غده بناگوشی می‌کند و همراه با درد وتب می‌باشد این بیماران پس از چند روز خوب می‌شوند ولی گاهی عواقب خطرناکی همچون عوارض مغزی شنوایی و ناباروری دارد که خوشبختانه امروزه با واکسیناسیون به موقع شیوعش بسیار کاهش یافته است.

گروه دیگری عفونت‌ها توسط باکتری‌ها ایجاد می‌شوند و این نوع عفونت‌ها نیز همراه با تورم در یک غده (معمولابناگوش) درد و گاهی تب می‌باشند.

۸ – چه عواملی شخص را مستعد به عفونت‌های غدد بزاقی می‌نماید؟

همانند تشکیل سنگ عواملی چون کم شدن ترشح بزاق که می‌تواند به‌دلایل همچون کم خوردن آب و یا مصرف برخی داروها و وجود بعضی بیماری‌ها باشد. عفونت‌ها در افراد مسنی که به‌دلایل مختلف برای مدت‌های طولانی در بیمارستان بستری شده‌اند شایع‌تر است.

۹ – تومورهای غدد بزاقی از چه نوعی هستند و چه علایمی ایجاد می‌کنند؟

خوشبختانه تومورها درغدد بزاقی خیلی شایع نبوده وبه دو نوع خوش خیم و بدخیم تقسیم می‌شوند. تومورهای خوش خیم انواع مختلفی دارند.

ولی آدنوم پلئومورفیک یا تومورمخلوط می باشد که در خانم‌ها و غده بناگوشی شایع‌تر است.

تومورهای بدخیم نیز درهر دو غده بنا گوشی و یا تحت فکی دیده می‌شوند. مهم‌ترین علامت این تومورها وجود یک توده ویا برجستگی در جلو و پایین گوش و یا زیر زاویه فک می‌باشد. بسیاری از این غدد درد و یا علامت دیگر ندارند ولی برخی از آنها دردناکند و یا به‌همراه علایمی همچون بی‌حسی و یا فلج نیمی از صورت هستند.

۱۰ – علت و عوامل خطر در بروز تومورهای غدد بزاقی کدامند؟

هنوز علت بروز این تومورها چه بدخیم و چه خوش خیم بدرستی شناخته نشده اند ولی انواع بدخیم آن در افراد سیگاری بیماران مبتلا به شوگردن و یا افرادی که با مواد شیمیایی خاص همچون نیکل سروکار دارند بیشتر است.

۱۱ – چگونه تومورها تشخیص داده شده و درمان می‌گردند؟

همانند دیگر بیماری‌ها شرح حال و معاینه مهم‌ترین اساس تشخیص است. علایمی همچون درد، مدت زمان بروز تومور، بی حسی در صورت و میزان رشد اطلاعات مهمی برای پزشک است. در معاینه اندازه قوام و گسترش آن و همچنین وجود ویا عدم وجود برجستگی در دهان و گردن به‌دقت ثبت می‌گردد. در بسیاری از این تومورها گرفتن سی تی اسکن و یا ام آر ای علاوه برنشان دادن اندازه و گسترش تومور ممکن است در برخی تومورها تا حدی نوع بدخیم را از خوش خیم متمایز نماید. نمونه برداری با سوزن ظریف از تومور کمک شایانی در تشخیص نوع تومور می‌کند ولی تشخیص نهایی پس از خارج کردن و فرستان نمونه به بخش آسیب‌شناسی میسر است.

درمان تمامی تومورهای غدد بزاقی جراحی است. قرارگرفتن این غدد در مسیر عروق و عصب‌های مهم صورت زبان وگردن نیازمند
جراحی متبحر با علم و تجربه کافی جهت بیرون آوردن تومورهای آن می‌باشد.

۱۲- چه تو صیه‌ای برای حفظ سلامتی بیشتر غدد بزاقی و کاهش احتمال ابتلا آن به بیماری‌های مختلف دارید؟

– خوردن آب به میزان کافی
– رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
– مراجعه به پزشک در صورت بروز مشکلات همچون تورم و درد در نواحی ذکر شده
– عدم استعمال دخانیات

راه های ارتباطی با دکتر علی اصغر شیرازی، جراح بینی

شماره تماس : ۸۸۵۵۰۴۶۹

پیج اینستاگرام دکتر علی اصغر شیرازی

بیماری های غدد بزاقی

غدد بزاقی به تولید بزاق دهان کمک می کنند که این امر دهان را مرطوب نگاه می دارد و از فرسودگی دندان ها جلوگیری می کند و به هضم غذا کمک میکند. غدد بزاقی بسیار کوچک هستند و در دیواره داخلی دهان و لب ها و گونه ها قرار دارند. بیماری هایی که غدد بزاقی را درگیر می کنند بسیار متنوع هستند. تومورهای سرطانی گرفته و سندرم شوگرن می توانند غدد بزاقی را درگیر کنند. بسیاری از بیماری های عفونی با آنتی بیوتیک درمان می شوند ولی برخی بیماری ها نیاز به درمان های جدی تر و جراحی دارند.

علت بیماری های غدد بزاقی

سه جفت غدد بزاقی وجود دارند که پاروتید نامیده می شوند. این غدد مسئول تولید بزاق دهان هستند. انسداد غدد بزاقی یکی از متداول ترین دلایل بیماری های غدد بزاقی است. انسداد غدد بزاقی می تواند بسیار دردناک باشد.

برخی از انواع عفونت ها از طریق ویروس ها و باکتری ها به وجود می آیند. بزرگسالان و نوزادان بیشتر به این نوع بیماری مبتلا می شوند.

سندرم شوگرن

این بیماری جزو بیماری های شایع غدد بزاقی است. زمانی که گلبول های سفید به سلول های سالم غددی که مایعات ترشح می کنند، عرق ترشح می کنند و یا غدد چربی حمله می کنند. این بیماری بیشتر زنان مبتلا به بیماری های خودایمنی و لوپوس را درگیر می کند.

ویروس ها

ویروس ها می توانند غدد بزاقی را درگیر کنند. از جمله ویروس های مهم می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ویروس آنفولانزا
  • مامپس
  • اکوویروس

تومورهای سرطانی و غیر سرطانی غدد بزاقی

تومورهای سرطانی و غیر سرطانی در غدد بزاقی هم شروع به رشد می کنند. تومورهای سرطانی نادر هستند و بیشتر در سنین ۵۰ تا ۶۰ سالگی دیده می شوند. تومورهای غیر سرطانی که غدد پاروتید را درگیر می کنند با نام های مختلفی شناخته می شوند. آدنوم های خوش خیم خم می توانند در غدد سابمندیبولار رشد کنند ولی این مورد بسیار نادر است.

علائم بیماری های غدد بزاقی

از علائم بیماری های غدد بزاقی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • توده های دردناک در زیر زبان
  • دردی که با غذا خوردن افزایش می یابد.
  • توده در گونه و در زیر چانه
  • ترشحاتی که در داخل دهان ریخته می شود.
  • ترشح شدید و بودار
  • تب

کیست هایی که در غدد بزاقی شروع به رشد می کنند می توانند باعث موارد زیر شوند:

  • مخاط زرد که با ترکیدن کیست از توده خارج می شود.
  • اختلال در خوردن
  • اختلال در صحبت کردن
  • اختلال در بلعیدن

عفونت های ویروسی در غدد بزاقی مانند مامپ ها می توانند باعث علائم زیر شوند:

  • تب
  • درد های ماهیچه ای
  • درد مفصل
  • تورم در دو طرف صورت
  • سر درد

منبع : https://www.healthline.com/health/salivary-gland-disorders#symptoms

۱۱ دیدگاه ها

  1. تانیا

    سلام
    من در غدد بزاقی سمت پایین گوش هام گاهی موقع خوردن چیزهای ترش درد شدیدی حس میکنم. شبیه فعالیت خیلی شدید برای ترشح بزاق که انگار منجر به درد چند ثانیه‌ای میشه. البته همیشگی نیست اما دو سالی یکبار به مدت دو روز یا کمتر این تجربه عجیب رو دارم. خواستم علتش رو بدونم. الان ۳۵ سالمه و حدودا ۱۰ سال پیش اولین بار اتفاق افتاد.

    پاسخ
    • دکتر سید علی اصغر شیرازی

      بهتره برای معاینه دقیق به یک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه نمایید .

      پاسخ
  2. Mahsa

    سلام.دکترا واسه مادرم تومور غده بزاقی بناگوشی تشخیص دادن که باید عمل بشه اما ترس از فلج عصب صورت داریم و احتمالش رو دادن.اگر بعد از عمل جراحی ،فلج عصب های صورت اتفاق بیفته ایا قابل درمان هست؟؟یعنی اعصاب صورت به مرور زمان به حالت قبل برمیگرده؟؟

    پاسخ
    • دکتر سید علی اصغر شیرازی

      احتمال فلج عصب بعد از این جراحی وجود داره ولی خیلی کمه، بخصوص اگر غده خوش خیم باشه،
      راه هایی برای درمان فلج وجود داره

      پاسخ
  3. ونوس

    سلام وقت بخیر
    مدتی هست بعد از انجام کار دندانپزشکی و قرار گرفتن بد نوک ساکشن زیر زبونم،هر ازگاهی بعد از غذا خوردن قسمتی از زیر زبون مثل تاول و بادکنک باد میکنه،و بعد مدتی میخوابه،خواستم بببنم این چه مشکلیه که برام اتفاق میفته؟
    ممنون میشم اگر راهنمایی بفرمایید.

    پاسخ
  4. مهدی

    سلام دکتر وقت بخیر، پدر من ۶۸ سالشه و حدود یکسال هست که کاملا حس چشایی رو از دست داده و مزه هیچ غذایی رو نمیفهمه، بخاطر این موضوع افسردگی گرفته، راه درمانش چیه، ممنون میشم پاسخ بدید

    پاسخ
    • دکتر سید علی اصغر شیرازی

      با سلام
      به متخصص غدد مراجعه نمایید

      پاسخ
  5. sheidaa

    دکتر من سه روزی هست ک زیر زبانم ورم کرده و درد شدیدی داره و داخل ورم زیر زبانم افت زده علت چیه؟؟؟ نیازع ب پزشک مراجعه کنم

    پاسخ
    • دکتر سید علی اصغر شیرازی

      سلام وقت بخیر
      به متخصص مراجعه نمایید

      پاسخ
  6. نیما

    سلام من ۲۰ سالمه و ۷ یا ۸ سال پیش بناکوشمدرد کرد و بغد از یک هفته درست شد . بعد از اون دیدم جلوی راه ترشح بزاق از غده بناگوش را سنگ کوچکی گرفته و چند تا دکتر مراجعه کردم ولیگفتند بزار بمونه . الان دیگه خسته شدم و میخوام درمانش کنم . میگن اون دستگاهی که سنگ غده بزاقی بناگوش رو باید دربیاره تو ایران نیست باید بری خارج
    چیکار کنم ؟ یه راهی پیشنهاد بدین ؟

    پاسخ
    • تیم محتوا

      سلام. ممکنه در بیمارستان حضرت رسول این کارو انجام بدن

      پاسخ

یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × یک =